Logo PF-L Przegląd Filozoficzno-Literacki
| o nas | kontakt | zamiast manifestu |
Strona główna
Spisy treści
Dla autorów
Adresy w sieci
Mapa witryny
International Forum of Electronic Publications
Abstracts Drukuj Email

Michael Edwards 

Aristotelianism, Descartes, and Hobbes 

The historiography of early modern Aristotelian philosophy and its relationship with its seventeenth-century critics, such as Hobbes and Descartes, has expanded in recent years. This article explores the dynamics of this project, focusing on a tendency to complicate and divide up the category of Aristotelianism into multiple ‘Aristotelianisms’, and the significance of this move for attempts to write a contextual history of the relationship of Hobbes and Descartes to their Aristotelian contemporaries and predecessors. In particular, it considers recent work on Cartesian and Hobbesian natural philosophy, and the ways in which historians have related the different forms of early modern Aristotelianism to the projects of the novatores.   

Paweł Załęski  

From Classical Republicanism to Modern LiberalismHow Aristocratic Political Philosophy of Hobbes was Disavowed by Hegel’s Bourgeois Project 

Since antiquity to the French Revolution, a concept of the state was understood in republican terms as a political community made via a political contract. Distinctiveness of Hobbes lays not in novelty of his conception but in an explicit expression of the ancient ideas, which lead to the extreme popularity of the classical republicanism in the age of classicism. This aristocratic political philosophy was buried after a French Revolution when a new, systemic way of understanding the state was developed. The main figure defining the new modern concept of the state was Hegel, who opposed directly the ancient concept of the political contract.   

Szymon Wróbel 

Disputes over Thomas HobbesLeviathan as an Object of Interpretation, Overinterpretation or Misinterpretation 

The political philosophy of Thomas Hobbes provokes the interpretation, overinterpretation and misinterpretation. There would be nothing surprising about this, were it not for the fact that these interpretations cancel each other out and depict Hobbes in constantly new ways. The reading of Hobbes offered by H. Arendt not only stands in stark contrast to that done by L. Strauss but also makes it seem as if Arendt were referring to different passages from Hobbes’s work or as if she were reading the works of a different philosopher. By the same token, the recognition of Hobbes as the father of liberalism, which is visible in the writings of Strauss has nothing to do with the recognition of Hobbes as the father of absolutism of the sovereign, which transpires in the literature of C. Schmitt. The present paper serves two main goals. In the first place, it aims to identify the main tensions which can be pinpointed in Hobbes’s work. Tensions of this kind are intended to present Hobbes as a problem thinker, that is such who attempts to capture the dynamic nature of reality in a static structure of concepts. Viewing Hobbes’ texts as a heterogeneous structure, composed of many levels of analysis which modify each other, brings the author of this paper to the other main goal that he has set for himself. If the interpretations of Hobbes are indeed antagonistic, the need to explain this fact leaves every reader with an alternative: either some of the interpretations are seriously misguided or downright wrong, or the work itself is structured in such a way that it includes competing trains of thought which allow contradictory readings. The contemporary reader has no choice but to penetrate this interpretative cocoon to be able to engage in direct reading of Hobbes. The paper claims that the only option is a dual reading, that is the reading of the reading of Hobbes done by Strauss, Schmitt, Arendt, Agamben, Kavka, Foucault, Oakeshott, and others, as well as some kind of the confirmatory reading taking us back to Hobbes as such. This dual nature of reading is intended to ward off two dangers: (1) the threat of annihilating Hobbes as a result of the interpretation happening around “Hobbes”, such that “Hobbes” himself is constructed within this interpretation, and (2) the equally naïve danger of rejecting all the interpretations in the name of unbiased reading of the “real” Hobbes.  

Gregory S. Kavka 

Hobbes’s War of All Against All 

It is surprising that in the voluminous literature on Hobbes, his most original and important argument, centered in the 13 chapter of Leviathan, on the state on nature as a state of war of all against the all, rarely receives detailed examination. There are two main reasons why this argument escapes careful scrutiny. Some apparently regard it is straightforward, and obviously correct, as to require little analysis or elucidation. Others, who accept the common view that the argument is dependent on Hobbes’s egoistic psychology, may doubt it is of substantial interest for those for us not sharing this gloomy view of human nature. Kavka argues that these attitudes are not warranted. Hobbes’s argument relies only on assumptions about human beings that are much more plausible than psychological egoism, but it is invalid. Despite its invalidity, it makes a significant and lasting contribution to our understanding of certain important problems concerning human interaction.  

Jean Hampton 

Hobbes and Ethical Naturalism 

The aim of this article is to evaluate the success of the Hobbesian version of ethical naturalism. After outlining and evaluating Hobbes’s moral theory, and noting why its broad outlines have appealed to so many both in his day and in our own, Hampton argues that the plausibility of this approach depends upon the covert importation of the very metaphysical nonsense it claims to eschew. Hampton’s intention is not only to provide an interpretation of the Hobbesian texts, but also to explore the structure and weaknesses of a version of a presently popular approach to ethics. Hampton shows that certain contemporary moral theorists who share Hobbes’s metaphysical scruples as they promulgate this type of moral theory are just as misled as he was about the extent to which it avoids importing what they take to be illicit metaphysical content. While the arguments of the paper are not against ethical naturalism per se but only against the Hobbesian brand of this approach, nonetheless they explain how the problems with Hobbes’s approach are serious enough to worry any ethical naturalist.


Quentin Skinner

Hobbes on Representation 

Thomas Hobbes, according to Hanna Pitkin in her classic work The Concept of Representation, provides us with „the first extended and systematic discussion on the representation in English”. This judgment, as the author of the paper argues, seems to offer a doubly misleading impression of Hobbes’ achievements. In the first place, it is far from historically accurate. By the time of Hobbes published Leviathan in 1651, a number of English political writers had already developed a full-fledged theory of representative government. Furthermore, they had put their theory to the revolutionary use in the course of the 1640 to challenge the government of King Charles I and eventually to legitimize the conversion of England into republic or „free state” in 1649. Skinner’s criticism is that the judgments he has quoted give a distorted view of Hobbes’s own project in Leviathan. Far from enunciating a theory of political representation for the first time, what Hobbes is doing in Leviathan is presenting a critical commentary on the range of existing theories, especially those put forward by the parliamentarian opponents of the Stuart monarchy at the beginning of the English civil war.   

Annabel Herzog 

Hobbes and Corneille on Political Representation

In this essay, I compare the meaning of political representation in Hobbes’ Leviathan and Corneille’s Cinna. For both authors, a monarch is a ‘‘representer’’ and representation is a necessary condition of effective sovereignty. However, the term ‘‘representation’’ means something entirely different in Hobbes and in Corneille. For the former, it means acting and speaking in the name of a multitude and in its absence; for the latter, it means acting and speaking in the presence of a political public, with the intention to impress this audience. I would like to argue that our late modern (or postmodern) conception of sovereignty can be seen as being (unconsciously) based on the conjunction of Hobbes’ and Corneille’s different notions of representation.

Andrzej Waśkiewicz 

Who is Represented Buy the Sovereign? Thomas Hobbes and the Puzzle of Representation 

The author tries to sort out “the problem of Thomas Hobbes” set by Hanna Pitkin in her classic The Concept of Representation. He argues against Pitkin that the lack of authorization is the necessary condition of the ruler’s sovereignty. The sovereign is none the less the representative of his subjects, yet not as individuals but rather of their natural and common desire for survival. Nobody is capable of surviving if there is no sovereign power, so power in Hobbes’s state stands first of all for security. Yet it is unauthorized by the original contract, contrary to what Hobbes tries to persuade the reader, and resembles rather the relation between the pater familias and his offspring or a mentally ill person and his guardian, as mentioned in The Leviathan; that is why the ruler also represents the reason they are deprived of. Thus Hobbes’s idea of representation reflects the impact of secularization on political thinking in this particular aspect, too. In the late medieval political philosophy, representation is actually a trilateral relation: the represented – the representative – the auditorium before whom the act of representation takes place. Yet for Hobbes, the power unauthorized by the represented, the power of the one who is fact an imposter can still be representative by being authorized in due time by the auditorium if the sovereign duly fulfills the function of representation. If the earthly ruler does not represent God in heaven in front of the ruled, and he does not represent the ruled in front of God, the represented and the auditorium are physically the same persons. This can be called the primary paradox of representative power rather than the problem of Thomas Hobbes.  

Marcin Miłkowski  

The Construction of the Notion of Liberty in Hobbes 

This paper is a rational reconstruction of the notion of liberty in the philosophy of Thomas Hobbes. It plays an important role in his theoretical structure, and is meant to legitimize the principles of the rational political system. The author claims that the proper notion of liberty that Hobbes cares most about is to be analyzed not in terms of his mechanistic philosophy but in political terms, i.e. in terms of rights. The construction of the social contract with the sovereign is supposed to warrant retaining the maximal (and equal for all) scope of rights: the rights may be constrained only when it is absolutely necessary to make the contract binding. As a result, Hobbesian construction turns out to be closer to the later Kantian tradition in political philosophy, and the Leviathan – the warrant of the universal liberty and happiness.  

Krzysztof Michałowski  

Hobbes as a Source of the Modern Legal State, or on Fear-based Liberalism in the Perspective of the Liberal Hope 

Thomas Hobbes, together with the philosophical figure of a sovereign is mostly associated with decisionism. My suggestion is to look at Hobbes as an ancestor of liberalism. In his theory of the social agreement, one should look for the roots of later Kant’s unsocial sociability or Hegel’s cunning of reason. For Hobbes, a conflict is a condition to draw up an agreement and the agreement as such is a result of the conflict which results from equality. Reasonably thinking entities appoint a sovereign to end the conflict – the equality is therefore transferred to a different level and the social background changes. Due to these two facts, respect for the right of nature becomes rational for every human being. Using the tools given by John Rawls (a division between rationality and „reasonableness”), I can compare the theory of a social agreement, explained in Leviathan with the depictions presented by John Rawls in A Theory of Justice and Political Liberalism, and also with the state of devils, described by Kant. Everything mentioned above is to help to find new energy and tools which would let revitalise liberalism and restore some hope that – although it is surrounded by enemies from both the left and right wing of the political scene – liberalism is not convicted to a defeat and the theory that Hobbes as elaborated in Leviathan may appear to be its ally.  

Filip Niemczyk  

Hobbes and Political Obligation 

The moral philosophy of Hobbes is based on his concept of the natural law as a dictate of reason. These dictates may be understood as prescriptive and universal, which is close to Richard Hare’s moral theory of universal prescriptivism. There are three possible theories of political obligation to be built on this basis. None of them seems to be a good theory. The one referring to direct agreement is the most simple and easy to refute. The concept of a hypothetical consent is morally questionable. Necessity does not seem to be sufficient to be the basis for moral obligations, both in utilitarian and deontological interpretation. The weakness of the ethical basis of Hobbes’ system leads to a conclusion that the relation between an individual and the state has to be based on the benefit and not on morality. Still, it seems plausible that this is the conclusion Hobbes wanted his readers to draw.


Streszczenia Drukuj Email

Michael Edwards

Arystotelizm, Kartezjusz i Hobbes 

Historiografia wczesnonowożytnej filozofii arystotelejskiej i jej związków z jej siedemnastowiecznymi krytykami, takimi jak Hobbes i Kartezjusz, rozrosła się w ostatnich latach. Niniejszy artykuł analizuje dynamikę tego procesu, koncentrując się na tendencji do komplikowania i rozczłonkowywania kategorii arystotelizmu na wielość rozmaitych „arystotelizmów” oraz na znaczeniu tego procesu dla prób stworzenia kontekstualnej historii powiązań Hobbesa i Kartezjusza z ich arystotelejskimi prekursorami i współczesnymi im autorami należącymi do tej tradycji. W szczególności rozważane są tu ostatnie prace o filozofii przyrody Kartezjusza i Hobbesa oraz sposoby, w jakie historycy powiązali rozmaite formy nowożytnego arystotelizmu z projektami novatores.  


Paweł Załęski 

Od klasycznego republikanizmu do nowoczesnego liberalizmuJak arystokratyczną filozofię polityczną Hobbesa zdezawuował Hegel swym burżuazyjnym projektem 

Od Starożytności do Rewolucji Francuskiej koncepcja państwa była rozumiana na sposób republikański jako polityczna wspólnota stworzona w efekcie politycznej umowy – społeczność cywilna (societas civilis). Innowacyjność Hobbesa nie leżała w wymyśleniu czegoś nowego, tylko w bardziej wyrazistym sformułowaniu antycznych idei, co doprowadziło do gwałtownego upowszechnienia i popularności klasycznego republikanizmu w epoce klasycyzmu. Ta arystokratyczna filozofia polityczna została pogrzebana po Rewolucji Francuskiej, kiedy zostało rozwinięte nowe systemowe podejście do rozumienia funkcjonowania państwa. Główną postacią rozwijającą nowoczesną koncepcję państwa był Hegel, który otwarcie przeciwstawił się koncepcji politycznej umowy.




Szymon Wróbel 

Spory o Thomasa Hobbesa. Lewiatan jako obiekt interpretacji, nadinterpretacji i dezinterpretacji 

Filozofia polityczna T. Hobbesa prowokuje do interpretacji, nadinterpretacji i dezinterpretacji. Nie byłoby w tym twierdzeniu nic zaskakującego, gdyby nie fakt, że interpretacje te wzajemnie się unieważniają i obrazują Hobbesa w ciągle nowy sposób. Lektura Hobbesa dokonana przez H. Arendt nie tylko całkowicie rozmija się z interpretacją dokonaną przez L. Straussa, ale sprawia wrażenie, jakby Arendt mówiła o innych fragmentach dzieła Hobbesa lub po prostu czytała innego filozofa. Podobnie rozpoznanie w Hobbesie ojca liberalizmu, co dokonało się w lekturze Straussa, nie ma nic wspólnego z rozpoznaniem w Hobbesie ojca decyzjonizmu w lekturze C. Schmitta. Zadanie niniejszego tekstu jest podwójne. Nade wszystko tekst zmierza do zrekonstruowania podstawowych linii napięć, które dadzą się rozszyfrować w dziele Hobbesa. Te linie napięć mają nam ukazać Hobbesa jako myśliciela prawdziwie problemowego, tj. myśliciela, który dynamiczną naturę rzeczywistości usiłuje pochwycić w statyczną strukturę pojęć. Potraktowanie tekstów Hobbesa jako struktury niejednorodnej, złożonej z wielu poziomów analiz, które wzajemnie się modyfikują, naprowadza autora do drugiego celu, jaki sobie stawia. Jeśli interpretacje Hobbesa są rzeczywiście antagonistyczne, to wyjaśnienie tego faktu stawia każdego czytelnika przed pewną alternatywą. Albo niektóre z tych interpretacji są z gruntu chybione lub wprost fałszywe i w tym znaczeniu są fałszywymi odczytaniami dzieła Hobbesa, albo też samo to dzieło jest tak skonstruowane, że zawiera w sobie konkurujące wątki, które wystawiają czytelników na sprzeczne lektury. Współczesny czytelnik nie ma innego wyjścia, jak tylko przebijać się przez kokon interpretacyjny do „bezpośredniej” lektury Hobbesa. Autor twierdzi, że nie mamy innego wyjścia, jak tylko lektura podwójna – lektura lektury Hobbesa dokonana przez Straussa, Schmitta, Arendt, Agambena, Kavkę, Foucaulta, Oakeshotta etc., oraz weryfikująca lektura wracająca do samego Hobbesa. Ten podwójny ruch lektury ma nas przestrzec przed dwoma niebezpieczeństwami – (1) groźbą unicestwienia Hobbesa w interpretacji, dokonującej się wokół „Hobbesa” i to „Hobbesa” skonstruowanego w tej interpretacji, oraz (2) niebezpieczeństwa równie naiwnego – odrzucenia wszelkich interpretacji w imię bezzałożeniowej lektury „rzeczywistego” Hobbesa.  

Gregory S. Kavka 

Hobbesowska wojna wszystkich ze wszystkimi 

Autor tekstu wyraża zaskoczenie, że w literaturze poświęconej Hobbesowi najbardziej oryginalny i ważny argument przedstawiony przez filozofa zaprezentowany w rozdziale XIII Lewiatana głoszący, że stan natury jest stanem wojny wszystkich ze wszystkimi, nader rzadko poddawany jest drobiazgowemu badaniu. Dla autora istnieją dwa główne powody, które sprawiły, że argument ten nie był poddawany starannej analizie. Niektórzy uważają najwyraźniej, że jest on do tego stopnia jasny i oczywiście poprawny, iż nie wymaga żadnej analizy czy wyjaśnienia. Inni uznają, że argument ten jest zależny od przyjętej przez Hobbesa egoistycznej psychologii i są skłonni wątpić w to, czy jest on istotnie interesujący dla tych, którzy nie podzielają ponurej koncepcji natury ludzkiej implikowanej przez tą psychologię. Kavka dowodzi, że obie te postawy są nieuzasadnione. Argumentacja Hobbesa opiera się na założeniach, które są znacznie bardziej prawdopodobne niż psychologiczny egoizm, ale mimo to jest nietrafna. Niezależnie od jej nietrafności, przyczynia się ona jednak do lepszego zrozumienie pewnych problemów dotyczących interakcji międzyludzkich.


Jean Hampton 

Hobbes i naturalizm etyczny 

Celem niniejszego artykułu jest ocena powodzenia Hobbesowskiej wersji naturalizmu etycznego. Po naszkicowaniu i ocenie teorii moralnej Hobbesa oraz wskazaniu powodów, które zadecydowały o jej atrakcyjności ówcześnie i obecnie, Hampton broni tezy, że to, czy podejście to jest przekonujące, zależy od milczącego włączenia tej samej „niedorzeczności”, którą teoria ta – jak twierdzi – sama odrzuca. Intencją Hampton jest więc nie tylko przedstawić interpretację tekstów Hobbesa, ale zbadać strukturę i słabe punkty pewnej wersji popularnego obecnie podejścia w etyce. Hampton wykazuje, że niektórzy współcześni teoretycy podzielający jego opory wobec metafizyki i głoszący ten typ teorii moralnej mylą się, tak jak on sam, co do stopnia, w jakim teoria ta unika włączania tego, co uznają za nieuprawnione treści metafizyczne. Choć prezentowane tutaj argumenty nie są bezpośrednią krytyką naturalizmu etycznego jako takiego, a jedynie jego Hobbesowskiej odmiany, to jednak Hampton wyjaśnia, dlaczego problemy z podejściem Hobbesa są wystarczająco poważne, żeby zaniepokoić każdego zwolennika naturalizmu etycznego.  

Quentin Skinner 

Hobbes o reprezentacji 

Wedle klasycznej pracy Hanny Pitkin The Concept of Representation, Thomas Hobbes przedstawia „pierwsze gruntowne i systematyczne omówienie pojęcia reprezentacji w języku angielskim”. Przytoczone oceny osiągnięć Hobbesa wydają mi się podwójnie mylące. Po pierwsze, są one historycznie nieścisłe. Do momentu, w którym Hobbes opublikował Lewiatana w 1651 r., kilku angielskich pisarzy politycznych stworzyło w pełni rozwinięte teorie rządu reprezentatywnego. Ponadto opracowane przez nich teorie miały zostać wykorzystane do rewolucyjnego zakwestionowania rządów króla Karola I w latach czterdziestych XVII w., jak również ostatecznie zalegitimizować w 1649 r. przemianę Anglii w republikę czy też „wolne państwo”. Krytyka Skinnera dotyczy tego, że cytowane interpretacje zniekształcają projekt Hobbesa zawarty w Lewiatanie. Hobbes nie artykułuje jako pierwszy politycznej teorii reprezentacji, prezentuje natomiast w Lewiatanie krytyczny komentarz do całego wachlarza już istniejących teorii, w szczególności tych wysuwanych przez parlamentarnych przeciwników monarchii Stuartów na początku angielskiej wojny domowej.  

Annabel Herzog 

Hobbes i Corneille o reprezentacji politycznej 

W niniejszym eseju porównuję znaczenie reprezentacji politycznej w Lewiatanie Hobbesa i Cynnie Pierra Corneilla. Dla obu autorów monarcha jest „reprezentantem”, a reprezentacja jest warunkiem koniecznym skutecznej suwerenności. Niemniej jednak termin „reprezentacja” u Hobbesa i Corneilla oznacza coś całkowicie odmiennego. Dla pierwszego jest ona działaniem i wypowiadaniem się w imieniu nieobecnej wielości; dla drugiego oznacza działanie i wypowiadanie się w obecności publiczności politycznej, z intencją wywarcia na tej widowni wrażenia. Chciałabym dowieść, że naszą późno nowoczesną (lub ponowoczesną) koncepcję suwerenności można postrzegać jako (nieświadomie) opartą na połączeniu odmiennych pojęć reprezentacji Hobbesa i Corneilla.


Andrzej Waśkiewicz 

Kogo reprezentuje suweren? Thomas Hobbes i zagadka reprezentacji 

Autor podejmuje „problem Thomasa Hobbesa” postawiony przez Hannę Pitkin w jej klasycznej pracy The Concept of Representation. Polemizując z jej twierdzeniem, że koniecznym warunkiem suwerennej władzy jest autoryzacja relacji reprezentacji, dowodzi, że suweren w istocie jest reprezentantem, ale nie podlegających mu jednostek, tylko wspólnego im wszystkim pragnienia przeżycia. Ponieważ nikt nie jest zdolny do zachowania życia pod nieobecność suwerennej władzy, władza w państwie Hobbesa reprezentuje sobą przede wszystkim bezpieczeństwo. Wbrew temu, do czego stara się on usilnie przekonać, nie jest ona jednak autoryzowana przez umowę społeczną, przypomina natomiast opisane również w Lewiatanie relacje między dziećmi a ich wszechmocnym ojcem oraz między ludźmi umysłowo upośledzonymi a ich opiekunami; władza bynajmniej nie reprezentuje Boga, ale jedynie rozum, którego brak jednym i drugim. Można w tym również widzieć wpływ sekularyzacji na myśl polityczną, w późnośredniowiecznej filozofii politycznej reprezentacja jest bowiem relacją trójstronną pomiędzy reprezentowanym, reprezentantem i audytorium, przed którym zachodzi. Dla Hobbesa jednak władza nieautoryzowana przez reprezentowanych, a więc władza uzurpatora, może być władzą reprezentatywną, jeśli zostanie autoryzowana przez samo audytorium, przed którym suweren należycie wypełnia swoją funkcję reprezentanta. A skoro ziemski władca nie reprezentuje Boga na ziemi ani też nie reprezentuje przed Bogiem swojego ludu, to reprezentowani i audytorium są fizycznie tymi samymi osobami: władza reprezentuje ich przed nimi samymi. Nie jest to bynajmniej „problem Thomasa Hobbesa”, ale odkryty przez niego podstawowy paradoks reprezentacji zsekularyzowanej władzy politycznej. 

Marcin Miłkowski 

Hobbesa konstrukcja pojęcia wolności 

W artykule przedstawiono racjonalną rekonstrukcję pojęcia wolności w filozofii Hobbesa. Odgrywa ono istotną rolę w strukturze teoretycznej, która ma uprawomocnić zasady racjonalnego ustroju politycznego. Tezą tekstu jest, że właściwe pojęcie wolności, o które chodzi Hobbesowi, należy analizować nie w kategoriach mechanistycznej metafizyki, lecz w kategoriach politycznych, a mianowicie w kategoriach uprawnień. Konstrukcja umowy społecznej z suwerenem ma zapewniać zachowanie maksymalnego (i równego dla wszystkich) zakresu uprawnień: uprawnienia można ograniczać tylko tam, gdzie jest to bezwzględnie konieczne dla dalszego obowiązywania umowy i jej zawarcia. W efekcie Hobbesowski wywód okazuje się bliski późniejszej tradycji kantowskiej, a Lewiatan – gwarantem wolności i pomyślności powszechnej.


Krzysztof Michałowski 

Hobbes jako źródło współczesnego państwa prawa czyli o liberalizmie strachu w perspektywie liberalnej nadziei

Tomasz Hobbes wraz z filozoficzną figurą suwerena kojarzony jest głównie z decyzjonizmem. Proponuję spojrzeć na Hobbesa jako na protoplastę liberalizmu. W jego teorii umowy społecznej należy szukać korzeni późniejszej Kantowskiej teorii aspołecznej towarzyskości czy też Heglowskiej chytrości rozumu. Dla Hobbesa konflikt jest bowiem warunkiem zawarcia umowy, a umowa jest wynikiem konfliktu zrodzonego z równości. Aby go zażegnać, racjonalnie myślące podmioty powołują suwerena, równość zostaje w efekcie przeniesiona na inny poziom, zmienia się przez to tło społeczne, a co za tym idzie – przestrzeganie praw natury staje się racjonalne dla każdej jednostki. Korzystając z narzędzi wypracowanych przez Johna Rawlsa (podział na racjonalność i rozumność), porównuję teorię umowy społecznej wypracowaną w Lewiatanie z ujęciami zawartymi przez Johna Rawlsa w Teorii sprawiedliwości i Liberalizmie politycznym oraz zestawiam z opisanym przez Kanta państwem diabłów. Wszystko to służy znalezieniu nowej energii i wypracowaniu nowych narzędzi, które pozwoliłyby zrewitalizować liberalizm i przywrócić nadzieję, że choć otoczony przez nieprzyjaciół, zarówno z lewej, jak i z prawej strony sceny politycznej, nie jest on skazany na klęskę, a jego sojusznikiem może się okazać teoria wypracowana przez Hobbesa w Lewiatanie.  

Filip Niemczyk 

Hobbes i obowiązek polityczny 

Filozofia moralna Hobbesa opiera się na pojęciu prawa naturalnego pojmowanego jako nakazy rozumu. Owe rozkazy mogą być rozumiane jako preskryptywne i uniwersalne, co czyniłoby filozofię moralną Hobbesa bliską uniwersalnemu preskryptywizmowi Richarda Hare’a. Na tym gruncie możemy zbudować trzy teorie obowiązku politycznego. Żadna z nich nie wydaje się dobrą teorią. Pierwszą i najprostszą możliwością jest odwołanie do bezpośredniej zgody, którą łatwo jest odrzucić. Druga jest odwołaniem do pojęcia zgody hipotetycznej, której moralne znaczenie budzi wątpliwości. Trzecią możliwością jest odwołanie do konieczności, która jednak nie wydaje się wystarczającą podstawą obowiązków moralnych – zarówno w ujęciu utylitarystycznym, jak i deontologicznym. Słabość etycznego fundamentu systemu Hobbesa prowadzi do konkluzji, że relacja pomiędzy jednostką a państwem musi być zbudowana na podstawie wzajemnej korzyści, a nie moralności. Nie jest wykluczone, że jest to konkluzja, do której chciał przekonać nas Hobbes.



Noty o autorach Drukuj Email


Michael Edwards, brytyjski historyk filozofii z Uniwersytetu Cambridge. Zajmuje się historią filozofii siedemnastowiecznej, w szczególności Kartezjusza i Hobbesa, oraz ich związkami ze scholastyką, a także historią nauki, zwłaszcza odkryciami Newtona. Obecnie pracuje nad książką Time and the Soul in Early Modern Philosophy. 

Jean Elizabeth Hampton, 1954-1996, amerykańska filozofka specjalizująca się w filozofii polityki, etyce i filozofii Hobbesa. Związana m.in. z Uniwersytetem Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA) i Uniwersytetem Kalifornii w Davis. Autorka Hobbes and the Social Contract Tradition (1988), Political Philosophy (1996), The Authority of Reason (1998), The Intrinsic Worth of Persons (2006) oraz (wraz z: Jeffrie G Murphy) Forgiveness and Mercy (1998). 

Annabel Herzog, filozofka izraelska związana z Uniwersytetem w Hajfie. Zajmuje się etyką i filozofią polityki oraz związkami filozofii z literaturą. Autorka Penser autrement la politique. Eléments pour une critique de la philosophie politique (1997) i licznych artykułów. 

Gregory S. Kavka, 1947-1996, amerykański filozof specjalizujący się w filozofii moralności i filozofii polityki oraz teorii decyzji. Związany m.in. z Uniwersytetem Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA) i Uniwersytetem Kalifornii w Irvine. Autor Hobbesian Moral and Political Theory (1986) i Moral Paradoxes of Nuclear Deterrence (1987) oraz licznych artykułów. 

Krzysztof Michałowski, absolwent kulturoznawstwa i filozofii na Uniwersytecie Warszawskim oraz filmoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Obecnie w Szkole Nauk Społecznych IFiS PAN pracuje pod kierunkiem dra hab. Szymona Wróbla nad rozprawą doktorską poświęconą pojęciu uznania we współczesnej myśli filozoficzno-politycznej. 

Marcin Miłkowski, ur. 1976. Adiunkt w IFiS PAN. Wraz z R. Poczobutem zredagował tom Analityczna metafizyka umysłu (Warszawa 2008); z K. Talmontem-Kamińskim Beyond Description. Naturalism and Normativity (Londyn 2010). Pracuje nad książką Explaining the Computational Mind (MIT Press; grant habilitacyjny MNiSW). 

Filip Niemczyk, absolwent prawa i filozofii. W Instytucie Filozofii i Socjologii PAN przygotowuje dysertację z zakresu filozofii moralnej i politycznej. Czynny zawodowo adwokat. 

Olivier Remaud, filozof związany z École des hautes études en sciences sociales w Paryżu. Opublikował między innymi Les Archives de l’humanité. Essai sur la philosophie de Vico, Paryż, Le Seuil, 2004. 

Quentin Skinner, ur. 1940, profesor w Queen Mary University of London. Specjalizuje się w historii myśli nowożytnej oraz filozofii polityki. Jego najważniejsze prace obejmują: The Foundations of Modern Political Thought (2 t., 1978), Machiavelli (1981), Reason and Rhetoric in the Philosophy of Hobbes (1996), Liberty before Liberalism (1998), Visions of Politics (3 t., 2002), L’artiste en philosophie politique (2003), Hobbes and Republican Liberty (2008). 

Sebastian Szymański, absolwent Kolegium MISH na UW, w ramach którego studiował filozofię i antropologię kultury. Przygotowuje rozprawę doktorską poświęconą problematyce sprawiedliwości. Publikował m.in. w „Etyce” i „Przeglądzie Filozoficzno-Literackim”. Jego zainteresowania badawcze obejmują m.in. współczesne teorie sprawiedliwości, przede wszystkim Johna Rawlsa, oraz filozofię Thomasa Hobbesa. Autor przekładów z języka angielskiego. 

Andrzej Waśkiewicz, zajmuje się historią idei społecznych i politycznych, pracuje w Instytucie Socjologii i Kolegium MISH UW. Wydał Interpretację teorii politycznej (Scholar, 1998), Politykę dla dorosłych (Scholar, 2006), Obcych z wyboru. Studium filozofii aspołecznej (Prószyński i S-ka, 2008), podręczniki licealne Wiedzy o społeczeństwie. Przygotowuje obecnie pracę Paradoksy idei reprezentacji, z której pochodzi publikowany w niniejszym numerze tekst. 

Szymon Wróbel, psycholog i filozof. Pracownik IFiS PAN oraz Instytutu Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales” w Warszawie. Mieszka w Kaliszu. Autor Odkrycia nieświadomości (1997), Galaktyk, bibliotek, popiołów (2002), Władzy i rozumu (2004), Granic polityczności (z Pawłem Dyblem; 2008), Umysłu, gramatyki, ewolucji. Wykładów z filozofii umysłu (2011).  

Paweł Załęski, doktor socjologii zajmujący się historią koncepcji oraz społeczną epistemologią, pracuje w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN.

Noty o autorach Drukuj Email

Ewa Bobrowska, ur. w 1976 r. w Warszawie, doktorantka Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego w Zakładzie Estetyki. Pod kier.prof. dr hab. Iwony Lorenc przygotowuje rozprawę doktorską poświęconą analizie amerykańskiego malarstwa i innych sztuk przedstawieniowych w II połowie XX wieku. Przyjętym kluczem interpretacyjnym jest optyka postdekonstrukcyjna ze szczególnymuwzględnieniem badań prowadzonych przez The Critical TheoryInstitute, UC Irvine (J. Derrida, J.-F. Lyotard, D. Carroll, J.Hillis Millier, F. Jameson) oraz Yale University (Paul de Man).Pracuje w Pracowni Multimediów i w Katedrze Historii i Teorii Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Ukończyła Wydział Anglistyki na Uniwersytecie Warszawskim oraz Wydział Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Za pracę dyplomową - serię plakatów do wybranych dramatów Shakespeare'a wykonanąpod kier. prof. Mieczysława Wasilewskiego, otrzymała wyróżnienie rektorskie. Studiowała także w Milwakee Institute of Art & Design w Stanach Zjednoczonych w ramach wymiany między uczelnianej. Wystawyjej obrazów i prac wideo towarzyszyły konferencjom filozoficznym: Granice słowa i obrazu w myśli Lyotarda i Levinasa, Centrum Sztuki Współczesnej, Zamek Ujazdowski,2010 oraz VIII Polskiemu Zjazdowi Filozoficznemu w 2008 roku.


Wiesław Chudoba, dr, ur. w 1956 r. w Jarosławiu, ukończył matematykę teoretyczną na Uniwersytecie Wrocławskim. Pracę doktorską pt. Etyka w myśli filozoficznej Leszka Kołakowskiego obronił na UMCS w Lublinie. Zajmuje się myślą filozoficzną L. Kołakowskiego,filozofią polską XX wieku oraz filozofią matematyki. Wydał okolicznościową książkę Bene Merenti Civitas Radomiensis. Leszkowi Kołakowskiemu w 80. rocznicę urodzin (2007). Publikował m.in. w ,,Zeszytach Literackich", ,,Miesięczniku Prowincjonalnym" i ,,Gazecie Wyborczej". Pracuje w Wyższej Szkole Dziennikarstwa im. M. Wańkowicza w Warszawie, Wydział Zamiejscowy w Radomiu.


Andrzej Coryell, ur. w Warszawie,malarz i rzeźbiarz mieszkający w Lozannie. W 1978 r. opublikowałzbiór wierszy Leschameaux du myope,Wyd. Caractères, Paryż. Powieść Spółka zlwem wydano w 1986 r. w Wyd.Czytelnik, a w 1991 r. - w języku francuskim - Wyd. Actes Sud. Zbiór aforyzmów i małej prozy opublikowało w 2007 r.Wyd. Jeden Świat. Autor aforyzmów i przypowieści, które ukazały się w czasopismach: „Akcent", „Albo albo", „Alma Mater", „Apeiron", „Aspekty", „Autograf", „Cegła",„Etiuda Filozoficzna", „Fraza", „Hybris", „Konteksty",„LiteRacje", „Mêlée",„Parnasik", „Pomosty", „Portret", „Przegląd Filozoficzno-Literacki", „Res Humana", „Słowo Żydowskie",„Topos", „Tygiel Kultury", „Tytuł Roboczy", „ZeszytyLiterackie", „Zwoje". W 2002 r. zrealizował filmkrótkometrażowy Albumrodzinny, a w 2004 r.następny - Wodnakaligrafia.


Agata Czarnacka, ur.w 1981 r. - filozofka, feministka i tłumaczka. Obecnie kończy rozprawę doktorską pt. Pojęcia normy i normalności w psychoanalizie i feminizmiew Zakładzie Etyki IF UW. Przetłumaczyła m.in. Natalie Depraz, Zrozumieć fenomenologię.Praktyka konkretu (Oficyna Naukowa, Warszawa 2010). Stale współpracuje z czasopismami „Krytyka Polityczna" i „Le Monde diplomatique - edycja polska".


Dariusz Dziurzyński, poeta, wykładowca i literaturoznawca (kolejność ruchoma); pracownik warszawskiej polonistyki. Wydał trzy tomiki wierszy: Epitafia (WUW 2001), Metrum (Nowy Świat 2005)i Symultanę (Jirafa Roja 2010). Współpracownik„Zeszytów Poetyckich", „Red.a" i „Wyspy". W prasie literackiej publikuje również eseje i recenzje. Przygotowuje edycję wierszy Mariana Ośniałowskiego (na podstawie archiwumAutora w Bibliotece Polskiej w Paryżu). Współautor polsko-niemieckiej antologii Poezja polska po przełomie '89, pod red. Roberta Hodela (Hamburg-Warszawa 2008). Doktor literaturoznawstwa - z powodu fantastyki w twórczości Stanisława Przybyszewskiego w kontekstach interdyscyplinarnych.

Członek Zespołu Redakcyjnego kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki".


Helena Eilstein, ur. 2 lutego 1922 r., zm. 15 listopada 2009 r. w Warszawie. Publikacje i wykłady głównie z zakresu filozofii przyrody i epistemologii. Interesowała się problemami moralności i nauki o moralności oraz religią. Od 1969 r., w związku zwydarzeniami Marca 1968, przebywała na emigracji. Powróciłado Kraju w r. 1993. Podczas pobytu za granicą wykładała główniena Uniwersytecie Stanowym Nowego Meksyku (UNM) w Albuquerque, NM,USA. Po odejściu od marksizmu reprezentowała nurt „materializmu" (w metafizycznym sensie tego terminu) i realizmu naukowego. Refleksjena temat religii oraz problematyki moralnej zawierają jej publikacje: zbiór szkiców Homo sapiens i wartości, PWN 1994 (zawierający m.in. szkice Trzy albo cztery motywy wmarksizmie oraz Jeśli się nie wierzy w Boga. CzytającKołakowskiego); poszczególne rozdziały książki Life Contemplative, Life Practical (o fatalizmie), Poznan Studies,1997; Szkice ateistyczne, Wydawnictwo Uczelniane Bałtyckiej Wyższej Szkoły Humanistycznej 2000; artykuły w pracy zbiorowej Zpunktu widzenia humanizmu, Książka i Prasa 1995 oraz wczasopiśmie „Bez Dogmatu"; Biblia w ręku ateisty, IFiSPAN 2006.


Katarzyna Filutowska, ur. w 1975 roku w Warszawie; absolwentka studiów doktoranckich w Instytucie Filozofii UW oraz studiów magisterskich w Kolegium MISH. W 2006 roku obroniła pracę doktorską dotyczącą Schellinga, która została wydana w serii„Monografie FNP" pt. System i opowieść. Filozofia narracyjnaw myśli F.W.J. Schellinga w latach 1800-1811 (Wrocław2007). Praca magisterska, obroniona w 1999 roku, dotyczyła problemuwoli w filozofii Nietzschego i Schopenhauera (pełny tytuł: Opojęciu woli u Nietzschego i Schopenhauera). Zainteresowania: filozofia refleksji, idealizm niemiecki i jego następstwa,Schelling, filozofia krytyczna Kanta, filozofia praw człowieka, filozoficzna krytyka literacka (filozofia a literatura), filozofia starożytnej Grecji (Platon). Publikuje m.in. w „EdukacjiFilozoficznej" oraz w „Przeglądzie Filozoficznym". Wykłada etykę zawodową w Wyższej Szkole Cła i Logistyki w Warszawie. Napisała również podręcznik do tego przedmiotu, któryukazał się niedawno w Wydawnictwie WSCiL.


Adrian Gleń, ur. 12 grudnia 1977 r., krytyk literacki, teoretyk literatury, adiunkt w Zakładzie Literatury Polskiej XX i XXI wiekuprzy Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Opolskiego (w latach2003-2007 także w Katedrze Teorii Literatury przy InstytucieFilologii Polskiej Akademii Podlaskiej w Siedlcach); współredaguje pismo społeczno-kulturalne „Strony"; stały współpracownik dwumiesięcznika literackiego „Topos". Publikował m.in. w„Tekstach Drugich", „Ruchu Literackim", „Pamiętniku Literackim", „Ruchu Filozoficznym", „Sztuce i Filozofii",„Er(r)go", „Estetyce i Krytyce". Jest redaktorem kilku książek zbiorowych poświęconych antropologicznej i egzystencjalnej lekturze literatury XX-wiecznej. Wydał: „W tejlatarni...". Późna twórczość Mirona Białoszewskiego w perspektywie hermeneutycznej (Opole 2004);Przez tekst do istnienia. Wędrówka po Krymie i Mickiewiczu (Warszawa 2005); Bycie - słowo - człowiek. Inspiracje heideggerowskie w literaturze (Opole 2007). Mieszka pod Opolem.


Stanisław Gromadzki, ur. 24 marca 1971 r. w Kolnie; filolog, filozof, aforysta, tłumacz i eseista. Współautor (z Jerzym Niecikowskim) antologii Nihilizm: dzieje, recepcja, prognozy,Warszawa 2001; przełożył książkę Karla Löwitha, Od Hegla do Nietzschego. Rewolucyjny przełom w myśli XIX wieku, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001. W przygotowaniu książka eseistyczna Zapiski lekkoducha (fragmenty publikowane w czasopismach). Od 2006 r. kieruje Wydawnictwem Wydziału Filozofii i Socjologii UW. Jest stałym współpracownikiem pisma społeczno-kulturalnego „Strony". Wybrał i opracował (samodzielnie lub z innymiosobami) teksty do 20 numerów kwartalnika „PrzeglądFilozoficzno-Literacki". Zajmuje się myślą Nietzschego, filozofią nowożytną i współczesną, filozofią kultury, filozofią literatury, tzw. „warszawską szkołą historii idei" oraz komparatystyką.

Założyciel, redaktor naczelny i członek Rady Programowej „PrzegląduFilozoficzno-Literackiego".


Olga Kłosiewicz, ur. 18 grudnia 1976 roku w Warszawie, doktorantka Zakładu Estetyki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Publikowała m.in. w „Sztuce i Filozofii" oraz „Kronosie".


Marta Kopij, ur. w 1974 r., adiunkt w Instytucie Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. W roku 2002 doktorat Friedrich Nietzsche w literaturze i publicystyce polskiej lat 1883-1918.Struktura recepcji. Monografia ukazała się drukiem w 2005 roku w Wydawnictwie Poznańskim. Współwydawca tomów zbiorowych: Nietzsche und Schopenhauer. Rezeptions phänomeneder Wendezeiten (Leipzig 2006, razem z Wojciechem Kunickim),Wrocław literacki (Wrocław 2007, razem z Wojciechem Kunickimi Thomasem Schulzem). W latach 2007-2009 stypendystka Fundacji Humboldta. Przygotowuje rozprawę habilitacyjną Deutsche undpolnische Romantik. Ein Beitrag zur Kultur transferforschung. Współpracuje z kwartalnikiem „Przegląd Filozoficzno-Literacki".


Grzegorz Kowal, ur. 4 września 1973 roku w Brzegu (woj. opolskie). Adiunkt w Instytucie Filologii Germańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim. Doktorat na temat polskiej recepcji FriedrichaNietzschego w latach międzywojennych, napisany pod kierunkiem prof.Wojciecha Kunickiego, wydany w serii „Rozprawy Literackie" w Instytucie Badań Literackich. Poza licznymi tekstami poświęconymi Nietzschemu, a opublikowanymi w takich czasopismach, jak „NowaKrytyka", „Notatnik Teatralny", „Logos i Ethos" i „Folia Philosophica", również autor przekładu jedenastego tomu Pism pozostałych [Nachlass], które wkrótce ukażą się nakładem PWN-u. Zainteresowania badawcze: socjologia literatury, inter tekstualność, hermeneutyka, współczesna literatura niemieckiego obszaru językowego, fenomen autokreacji i kulturowo pojętej legendy.


Stanisław Krajewski, profesor w IF UW. Zajmuje się logiką i filozofią matematyki oraz doświadczeniami Żydów i refleksją nad dialogiem między religijnym, w którym bierze czynny udział(współprzewodniczy Polskiej Radzie Chrześcijan i Żydów).Wśród niedawnych publikacji jest książka Nasza żydowskość (Austeria, Kraków 2010) oraz zredagowany wspólnie z Adamem Lipszycem tom Abraham Joshua Heschel:Philosophy, Theology and Interreligious Dialogue (Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 2009).


Bartosz Kruk, ur. w 1976 r., absolwent filologii polskiej Uniwersytetuim. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, obecnie doktorant w Zakładzie Teorii Literatury. Wcześniej publikował w lubelskim kwartalniku literacko-artystycznym „Akcent", brał równieżudział w cyklu konferencji pod wspólnym tytułem Fantastyka w obliczu przemian, organizowanym przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Mieszka w Puławach, gdzie pracuje jako nauczyciel języka polskiego w II LO im. F.D. Kniaźnina.


Marek Łagosz, dr hab., prof. nadzw. UWr, kierownik Zakładu Ontologiii Teorii Poznania w Instytucie Filozofii UW. Autor książek: Znaczenie i prawda. Rozważania o Fregowskiej semantyce zdań (Wrocław 2000), Brzytwa Ockhama awykazywanie nieistnienia (Wrocław 2002), Realność czasu (Wrocław 2007). Publikował w czasopismach: „Kwartalnik Filozoficzny", „Filozofia Nauki", „Przegląd Filozoficzny - Nowa Seria",„Principia" ,„Ruch Filozoficzny", „Roczniki Filozoficzne", „Edukacja Filozoficzna", „Studia Philosophica Wratislaviensia", „Idea". Zainteresowania: ontologia, epistemologia, filozofia Karola Marksa,filozofia analityczna i filozofia nauki.


Sabina Łatka, ur. 24 lipca 1979 r. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie na Wydziale Rzeźby. Brała udział w wystawach w Polsce i za granicą.


Andrzej Łukasik, dr hab., ur. w 1961 r.; ukończył fizykę na Wydziale Matematyki, Fizyki i Chemii UMCS oraz filozofię na Wydziale Filozofii i Socjologii UMCS. Od 1987 r. pracownik Zakładu Ontologii i Teorii Poznania Instytutu Filozofii UMCS. Publikacje książkowe: Atom. Od greckiej filozofii przyrody do nauki współczesnej, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2000; Filozofia atomizmu. Atomistyczny model świata w filozofii przyrody, fizyce klasycznej i współczesnej a problemelementarności, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006; Filozofia przyrody współcześnie (redakcja wspólnie z M. Kuszyk-Bytniewską), Wydawnictwo Universitas, Kraków 2010. Publikował m.in. w następujących czasopismach: „Dialogue and Universalism", „Edukacja Filozoficzna", „Filozofia Nauki", „Otwarte Referarium Filozoficzne" i „Studia Philosophiae Christianae". Zainteresowania naukowe - filozofia przyrody i nauk przyrodniczych (głównie filozofia fizyki).


Katarzyna Misztal, ur. 9 marca 1977 r.; absolwentka Między wydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych UW; pierwsza praca magisterska dotyczyła kategorii formuły w prozie Cortázara - promotor prof. dr hab. Zofia Mitosek (Instytut Literatury PolskiejUW); druga, powstała pod kierunkiem prof. dr hab. UrszuliAszyk-Bangs (Instytut Studiów Iberyjskich iIberoamerykańskich) - związków pomiędzy XVII-wiecznąteorią malarstwa a praktyką inscenizacji w corrales de comedia; publikacje w „Nowych Książkach", „Przeglądzie Humanistycznym", „LiteRacjach" i pracach zbiorowych; od 2003 roku jest doktorantką w Instytucie Literatury Polskiej UW (Zakład Literatury XX wieku); pisze pracę doktorską o pamięci i milczeniuw prozie Józefa Czapskiego. Interesuje się prozą najnowszą. Mieszka w Warszawie.


Łukasz Musiał, ur. w 1976 r.; studiował kulturoznawstwo na Europejskim Uniwersytecie Viadrina we Frankfurcie nad Odrą i filologię germańską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; obronił rozprawę doktorską dotyczącą konceptualizacji kategorii bólu w utworach Ernsta Jüngera (praca ta ukazała się wpostaci książkowej pod tytułem Leiden im Zeitalter derGegenständlichkeit. Zur Konzeptualisierung des Schmerzes im Werkvon Ernst Jünger); zajmuje się m.in. historią niemieckiej rewolucji konserwatywnej, filozofią niemiecką XIX i XX w.,twórczością Franza Kafki, Roberta Walsera, teorią ifilozofią literatury. Publikował w „Tygodniku Powszechnym",„Przeglądzie Politycznym", „Borussii", „Toposie",„Kronosie", „Lampie", „Orbis Linguarum" i „Convivium".Tłumacz niemieckiej prozy i publikacji naukowych, autor nowel iopowiadań. W najbliższym czasie ukaże się przygotowana wspólniez Arkadiuszem Żychlińskim antologia Nienasycenie. Filozofowie oKafce. Pracownik Instytutu Filologii Germańskiej oraz członek zespołu Pracowni Pytań Granicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Mieszka w Poznaniu.


Marek Nowak, OP, urodził się w 1964 r. w Warszawie. W latach1983-1986 studiował na Politechnice Warszawskiej na Wydziale Inżynierii Sanitarnej i Wodnej. Od 1986 r. jest członkiem Zakonu Kaznodziejów (Dominikanów). W 1992 r. na WydzialeFilozoficznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie obroniłpracę magisterską pt. Etyka Spinozy jako program wyzwolenia zafektów, a w 1998 roku na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego - rozprawę doktorską pt. Od pozytywizmu do mistyki. Ewolucja poglądów Jana WładysławaDawida. Obecnie pracuje jako adiunkt w Zakładzie Filozofii Religii Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Jest też wykładowcą w warszawskiej filii krakowskiego KolegiumFilozoficzno-Teologicznego o. Dominikanów oraz zastępcą przewodniczącego Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów. Publikował w czasopismach „Dialogue & Universalism",„Przegląd Filozoficzno-Literacki" i „Przegląd Filozoficzny",a także w tomach zbiorowych. Obecnie bada dorobek francuskiego teozofa doby preromantyzmu Louisa-Claude'a de Saint-Martina.


Paweł Pieniążek, ur. w 1957 r. w Łodzi. Skończył studia historyczne, a następnie filozoficzne na Uniwersytecie Łódzkim.Prof. nadzw. UŁ (Instytut Filozofii). Interesuje się przedewszystkim współczesną filozofią niemiecką i francuską. Wr. 1993 obronił pracę doktorską poświęconą Levinasowi (Ja -Ty - Inny w Emmanuela Levinasa filozofii transcendencji). Autor książki Brzozowski. Wokół kultury: inspiracje nietzscheańskie, IFiS PAN, Warszawa 2004, oraz artykułów poświęconych Nietzschemu, Brzozowskiemu, Heideggerowi, szkole frankfurckiej, Levinasowi, Canguillhemowi, Derridzie, Foucaultowi, Bataille'owi, Blanchotowi, Lacoue-Labarthe'owi. Tłumacz literatury filozoficznej z języka niemieckiego i francuskiego. W r.2008 obronił pracę habilitacyjną Suwerenność a nowoczesność. Z dziejów poststrukturalistycznej recepcji myśli Nietzschego (Wyd. Naukowe UŁ, 2006).

Członek Rady Programowej kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki".


Robert Piłat, ur. w 1959 r., docentdr hab., pracownik IFiS PAN. Dziedziny zainteresowań: filozofiaumysłu, filozofia języka, epistemologia. Publikuje też na tematyetyczne, społeczne i edukacyjne. Autor audycji o tematyce humanistycznej w Programie II PR. Autor książek: Czyistnieje świadomość(1993), Umysł jako modelświata (1999), Krzywdai zadośćuczynienie(2003), Doświadczenie ipojęcie (2006), Oistocie pojęć (2007).Współautor podręczników Edukacjafilozoficzna dla klasyI, II, III gimnazjum.

CzłonekRady Programowej kwartalnika „Przegląd Filozoficzno-Literacki".


Ryszard Sitek, dr nauk humanistycznych, adiunkt w Katedrze Filozofii Akademii Pomorskiej w Słupsku. Zajmuje się historią filozofiipolskiej, historią idei, filozofią polityki, metodologią historiifilozofii. Autor monografii Warszawska Szkoła Historii Idei.Między historią a teraźniejszością, Warszawa 2000.Publikował m.in. w periodykach: „Edukacja Filozoficzna", „RuchFilozoficzny", „Kwartalnik Filozoficzny", „MyślSocjaldemokratyczna", „Opcje", „Nowe Książki", „Zdanie".


Andrzej Sobol-Jurczykowski, ur. 4 lutego 1951 r.; studiował filologię romańską na Uniwersytecie Warszawskim i historię sztuki na Universidad Autónoma w Barcelonie; tłumacz literatury z francuskiego, angielskiego, włoskiego, katalońskiego i hiszpańskiego. Przełożył sto kilkadziesiąt opowiadań ponad 30 autorów, publikowanych głównie w czasopismach literackich. Specjalizuje się w twórczości J.L. Borgesa(przetłumaczył 19 jego książek, opracował jego Wybórpoezji zawierający przeszło 300 wierszy). W 1975 r. otrzymał Nagrodę Pegaza za przekłady poetyckie, a w 1999 Nagrodę PolskiegoPEN Clubu za całokształt pracy przekładowej.


Krzysztof Sztalt, ur.1 kwietnia 1971 r. w Żmigrodzie (woj. dolnośląskie). Socjolog moralności, socjolog miasta. Adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Doktorat na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego poświęcony koncepcji narodu Stanisława Ossowskiego (2002), wyróżniony nagrodą Rektora rok później.Współ redaktor książki: Współczesnasocjologia miasta. Wielość oglądów i kierunków badawczych dyscypliny (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2007). Publikował międzyinnymi w czasopismach: „Colloquia Communia", „Kultura iSpołeczeństwo", „Principia", „Roczniki Nauk Społecznych". Wielki entuzjasta ipropagator myśli Ayn Rand.


Monika Tokarzewska, dr, ukończyła Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Specjalizowała się w zakresie polonistyki (praca magisterska na temat Witkacego podkierunkiem prof. Andrzeja Z. Makowieckiego) oraz germanistyki (praca magisterska dotycząca Novalisa pod kierunkiem prof. KarolaSauerlanda). Jest zatrudniona na stanowisku adiunkta w KatedrzeFilologii Germańskiej UMK. Obroniła pracę doktorską o literackichi estetycznych wątkach w twórczości Georga Simmla.


Karolina Wigura, ur. w 1980 r., historyk idei i dziennikarz, doktor socjologii. Interesuje się zagadnieniami etycznymi oraz problematyką pamięci i tożsamości w teorii społecznej i politycznej. W grudniu2009 r. obroniła rozprawę doktorską pt. Deklaracje przebaczeniai skruchy w polityce na przykładach z historii Polski, Niemiec iUkrainy w latach 1945-2006. Teorie i praktyka. Wykładowca Instytutu Socjologii UW. Laureatka nagrody Grand Press za wywiad z Jürgenem Habermasem pt. Europę ogarnia śmiertelny bezwład. Członkini redakcji tygodnika internetowego „Kultura Liberalna.pl".Stale współpracuje z miesięcznikiem „Europa" i dodatkiem „Kultura" do „Dziennika Gazety Prawnej". Publikowała takżem.in. w „Etyce", „Przeglądzie Politycznym", „Principiach",„Tygodniku Powszechnym", miesięczniku „Znak".


Paweł Załęski, adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Pracę naukową rozpoczął od analiz z zakresu socjologii religii, koncentrując się na zjawisku psychoterapii. Następnie podjął kontynuowane do dziś badania nad organizacjami pozarządowymi. Równolegle prowadził badania nad koncepcją społeczeństwa obywatelskiego. Obecnie zaangażowany w prace nad odtworzeniem struktury politycznej filozofii doby klasycyzmu. Absolwent Instytutu Socjologii UW oraz Szkoły Nauk Społecznych PAN, Stypendysta New School University w 2001 r.Publikował m.in. w „Archiv für Begriffsgeschichte", „Polish Sociological Review", „Studiach Socjologicznych", „Kulturze i Społeczeństwie", „Studiach Politycznych". Mieszka w Warszawie.

Abstracts Drukuj Email
Ewa Bobrowska
Spontaneous Play Based on Rules. On the Margins of Kantian Critique of Judgment

The proposed analysis of Kant’s system of aesthetic judgements builds upon the metaphor of play, based on the binary opposition of laws and freedom. Drawing upon the dualism of human actions, reflected in the tendency to develop both open and closed systems, Kant’s analysis of the faculty of judgment focuses on the opposition of two pervading elements: freedom and order. Aesthetic and moral judgments are represented by the play model, which is a system based on arbitrary decisions, limited, however, by a superior network of rules. Therefore, the play is a system in which the duty to obey the rules coexists with the necessity to freely choose the strategy of one’s decisions. The category of the play is further employed to reflect upon Kantian notions of the genius, the sublime, and the work of art that induce the free play of the cognitive faculties.
Paweł Pieniążek
Schiller/Nietzsche: Modernity, Culture, Historiosophy
The article attempts to show the links between Schiller’s thought and Nietzsche’s philosophy. In the first part, it presents the influence of Schiller’s historiosophy on Nietzsche’s view of modernity and his critical diagnosis of modernity (the problem of cultural duality of modernity, of nihilism). In the second part, it shows the influence of Schiller’s thought on shaping a positive project of Nietzsche’s philosophy (the idea of creative unity of man’s existence, aestheticism). 
Katarzyna Filutowska
Hölderlin, or a Myth of a Mad Poet. Some Remarks on the Relationship between Creativity and Mental Illness
An article concerns a problem of Hölderlin’s putative madness and its potential influence on his work. I discuss Jaspers’ and Adorno’s views on this theme. I refer also indirectly to Heidegger’s opinions and I discuss comparatively K.H. Bohrer’s article devoted Nietzsche’s madness. My aim is to show an objective difficulty of proving a thesis received by Jaspers that Hölderlin’s work is a clear testimony of his increasing mental disease. I confront his poetry with Schelling’s conception of a creative process and a mythological consciousness. I refer also to Jung’a analysis of Miss Miller’s case as a ‘‘school example of a schizophrenia’’. I’d like to show that Hölderlin had a creative and mythological consciousness because he was a poet or an artist but this is not equal to a stronger thesis that his consciousness was totally dominated by such kind of a process and that he lost all of his poetical skills, his individuality and became a really mad person. 
Marta Kopij
This paper presents the intellectual profile of two brothers, famous personalities of the early phase of German Romanticism, known as Jena Romanticism. Thanks to their critical-literary activity, as well as translation works and modern views, Schlegel brothers helped significantly in the development of Romanticism in other European countries. They are juxtaposed to show a contrast between them. There is not, however, any doubt that they both played an important role in creating a romantic view of reality.
Olga Kłosiewicz
Zarathustra’s Animals. Philosophical Notions Impersonated in Mythical Creatures
The author presents animalistic symbols and metaphors appearing in Friedrich Nietzsche’s book Thus Spoke Zarathustra: A Book for All and None with the reference to symbolic representation of animals in different cultures, especially in Greek mythology and in the Christian tradition. This bestiary, untypical for philosophical works, allows to interpret Nietzsche’s main ideas not only as a knowledge of reason but also as a kind of mythical lore: part of the European tradition on the one hand and an exceptional message of a poet and prophet, on the other. The analysis of Nietzsche’s symbolic language shows philosopher’s original concepts concerning human being and his possibilities of perceptive faculty, cognition and creation of morality and culture. Selection of animal symbols demonstrates clearly how Nietzsche constructs his own myth, humiliates his opponents and seduces his readers with beauty and variety of the described world.
Monika Tokarzewska
Bruno Schulz and Walter Benjamin. Between the Western-European Metropolis and Middle-European Provinces
The work of Bruno Schulz is often juxtaposed with the oeuvre of Franz Kafka by pointing out the similarity in the world-visions of both authors. None-the-less, the interpretative potential in comparing Schulz with Walter Benjamin has not yet been explored. Both tried to describe the modernity, starting from rethinking their own childhood; in works of both of them, one can find traces of fascination with Jewish mysticism. First was a part of the urban culture of Paris and Berlin, the latter was inspired by the landscape of Drohobycz.
Łukasz Musiał
Literature, Existence, bloßes Leben. Elective Affinities of Peter Szondi
This article presents the life and work of Peter Szondi, a German literary
scholar and the creator of literary hermeneutics and modern comparative studies in postwar Germany, and a careful interpreter of Friedrich Schleiermacher, Friedrich Hölderlin, Walter Benjamin, and Paul Celan. Using a philosophical category of “naked/bare life” (Giorgio Agamben’s notion), the author of the article interprets the work of Szondi as an attempt to rewrite – through the authors that Szondi analyzed and commented on, especially Paul Celan and Walter Benjamin – his own biography. On such a reading, the late work of Peter Szondi would be an attempt to overcome the traumatic war experiences, including the loss of identity and language.
Adrian Gleń
About a Few (Alien) Choices of Julian Kornhauser’s Poems An Introduction to Deliberation on Transtextual Reference

The author of this article has two complementary goals: 1) to examine the nature of intertextual relations in those Julian Kornhauser’s poems which update colloquial diction code, characteristic mainly for the American poets gathered around “The Others” group (W.C. Williams, Ch. Reznikoff); and 2) to answer the question whether intertextual linking a text with a specific language of tradition updated in a poem can reinforce the epistemological efficacy of a literary message (the phenomenon depicting the situation when pre-text constitutes necessary illumination of reality is named transtextual reference).
Grzegorz Kowal, Krzysztof Sztalt
Me or My Picture? Sociological-Philological Dimensions od Self-Creation
The authors of the paper examine the phenomenon of self-creation as a universal element of culture that has always existed among human beings. It has both positive and negative aspects. The paper shows that it is impossible for a human being to be free from the way the social pressure influences the roles she plays, the masks she wears and the self-images she creates. At the same time, they underline the relationship between social perception of a person and the efficacy of her actions. In order to develop their point, the authors use examples of great personalities of the literature: Thomas Mann, Sartre, Gombrowicz, and Słowacki. They contend the main problem is how to find a balance between self-creation and being true to oneself and one’s convictions, a balance between self-creation and the ability to be independent in one’s attitudes and judgments. “Brother, you will never get free from the society, you has come from it and there are no abstractions that can help you” (Witkacy).

Eudemian Ethics, I.4, 1215 a20 – 1215 b14
In the forth chapter of the first book of the Eudemian Ethics, Aristotle distinguishes three kinds of good that, in his opinion, are the greatest for human beings: virtue, reason, and pleasure. He associates them with three ways of life: the life of politics, the life of philosophy, and the life devoted to enjoyment, as well as characterizes them succinctly and evaluates according to his own hierarchy. Afterwards, he describes the example of the life of philosophy by analyzing the apothegm of Anaxagoras.
The new Polish translation of this excerpt is based on the latest edition of the Stagirite’s treatise. The aim of commentaries is to elucidate a number of questions connected with the Greek text and its interpretation. Footnotes refer to parallel passages in the Corpus Aristotelicum and take into account the present state of research.
Marek Łagosz
One Time, Two Histories: Social Existence and Nature
In this paper, I stress some differences between social history and the history of nature. In my considerations, I come to the conclusion that there are no ontological bases to recognize two kinds of times. One and the same temporary order is characteristic of society and nature. Differences are here of epistemological and not of ontological character.
Paweł Załęski
Communitarian Philosophy and Tocqueville

Small mistakes in the English translation appear significant enough to force us to think that Tocqueville understood the term “civil society” in a completely different way than his contemporaries, i.e., Hegel and Marx. In their works, civil society as bourgeois or market society was a sphere of economic activity, “system of needs” fulfilling the desires of consumers through work of producers. Misunderstanding of Tocqueville stems from the long tradition of mistakes in English translations and the lack of a concept of “civil law company” in the Anglo-Saxon world, corresponding to the German Gesellschaft bürgerlichen Rechts – imposed upon whole continental Europe by Bonaparte with his Civil Code. To get out of semantic confusion is to take that Tocqueville, while writing about civil(ian) associations, thought rather of business companies than nongovernmental organizations. Contemporary appropriation of Tocqueville’s work by communitarians as apologists of a third sector is ungrounded and mistaken. Tocqueville was writing about America in liberal rather than republican spirit.

Robert Piłat
Reconciliation and Future Goods

In this article I am continuing reflections presented in my previous paper on the subject Ontology of Reconciliation (Ontologia pojednania, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 2007, nr 2(17), s. 245-256). I hope to have considerably improved my argument now as a result of justified criticism leveled by Karolina Wigura. She objects to my considering forgiveness as a necessary condition of reconciliation. This view, she rightly claims, does not account for situations in which the wrong is unforgivable and the communities search for a new beginning nevertheless. Following Hannah Arend’s remarks to this effect, Karolina Wigura puts emphasis on reconciliatory political gestures that have the power of bringing about a new beginning despite unsatisfactory moral basis. In my revised interpretation, I am trying to link reconciliation more to the future than to the past. I continue to claim that in its very core, reconciliation is based on a certain kind of promise, but this promise is based on perception of future goods and not on relieving the burden of the past. My departure point this time are empirical data (obtained from different surveys in Poland) which show that people are more future oriented if they perceive their own past as containing a considerable amount of freedom and choice. I argue that for reconciliation to succeed the perception of open future must in a sense permeate one’s past. Only on this condition one’s future is capable of absorbing promises and brings the reconciliation. We have to see our past as a field of possibilities that are still (at least in part) valid as possibilities. This is a prerequisite of reconciliation in both individual and political realm. 
Karolina Wigura
Between Diplomacy and Morality: Declarations of Forgiveness in Politics after 1945
According to the author, modern declarations of forgiveness and repentance are based on two assumptions: assumption of the collective responsibility, and assumption of the continuity of the national community. She argues for the claim that these declarations, these assumptions notwithstanding, are not contradictory with the liberal state but are complementary to it. She identifies, at the same time, numerous moral problems that follow from accepting this claim.
Stanisław Krajewski
Remarks on Forgiveness and Reconciliation
It is claimed that forgiveness is a necessary condition of genuine reconciliation. Generally, forgiveness requires repentance. If no repentance is required, the guilty person is treated lightly, as if she was not adult. According to the Jewish tradition, there is no possibility of forgiving in the name of someone else. This tradition also insists that the person who was harmed must forgive when faced with a sincere request to forgive. All the difficulties connected to the process of penitence, forgiveness, and reconciliation become especially hard and intense when related to the mass murder of Jews during World War II.      
Marek Nowak OP
Peace – Forgiveness – Reconciliation. Paul VI and John Paul II
In papal addresses published on the occasion of the International Day of Peace, one can find many inspiring thoughts concerning the problems of peace, forgiveness, and reconciliation. The thoughts of the popes Paul VI and John Paul II are interesting insofar as it is far from stereotypes. The addresses relate not only to the political, but also to the problems of everyday life. Peace is not a static reality but demands development. Reconciliation is not equivalent to rejection of justice and truth, but it is its fulfillment.
Wiesław Chudoba On Questions Asked by Leszek Kołakowski 
In the paper, I make reference to L. Kolakowski’s O co nas pytają wielcy filozofowie (What Great Philosophers Ask Us about) and present the questions and problems posed by his philosophy. The issues include Enlightenment and modernization, freedom and responsibility, pluralism, truth, and dignity. The importance of Kołakowski’s questions and answers makes him one of the most eminent modern thinkers.
Wiesław Chudoba
On Questions Asked by Leszek Kołakowski
In the paper, I make reference to L. Kołakowski's O co nas pytają wielcy filozofowie (What Great Philosophers Ask Us About) and present the questions and problems posed by his philosophy. The issues include Enlightement and modernization, freedom and responsibility, pluralism, truth and dignity. The importance of Kołakowski's questions and answers makes him one of the most eminent modern thinkers.

Ryszard Sitek
Andrzej Walicki’s Conception of Self-Disintegrating Totalitarianism
Various research interests of Andrzej Walicki include the problem of the concept and practice of totalitarianism, as well as of the conceptualization of the process of detotalitarianization. The author devoted a lot of space to these problems in his fundamental work Marxism and the Leap to the Kingdom of Freedom. The Rise and Fall of the Communist Utopia.
Following the steps of Hannah Arendt, George Orwell, and Czesław Miłosz, Walicki underlines the force of communist ideology “from within” as a specific “secularized, immanentized version of millenarist terror of the collective salvation on Earth”. Totalitarianism, understood as the combination of terror with the ideocratic coercion leading to the internalization of the “New Faith” culminated in Poland in 1954. The developments caused by “Polish October 1956” liberalized the system, by constraining the scope of the state’s power and increasing the range of negative freedom available for Poles. The subsequent de-ideologization of the system not only did increase the autonomy of Poles in their private life, but also opened new spheres of freedom in intellectual life and culture. In the economic sphere, the detotalitarianisation of the system was supported by pathological phenomena, i.e., corruption, “clientelism”, dirty business “connections” that effectively disintegrated the mechanisms of state central planning and control.
Bartosz Kruk
Metaphysics of Labyrinth in Polish Cyberpunk Prose

Cyberpunk as a sub-genre, present in Western science-fiction literature since the 1980s, could develop in Poland ten years later, no sooner than after the political breakthrough of 1989. That was the time of numerous discussions, mainly of religious nature. Since Polish science-fiction literature was at that time also a real mirror to non-literary events, the question of faith heavily influenced the genre at the beginning of the 1990s, encouraging metaphysical themes not only in literature specified as ‘cyberpunk’. For a writer, the choice of a literary convention is of a secondary importance and fiction is a parable; its function is to present the author’s views and opinions rather than explore the form itself. Therefore, if there was a need to refer to the place of metaphysics in human life, it was fiction on virtual reality that could deliver the opportunity, already included in rules of the convention. Moreover, that fact made it possible for the aforementioned authors to avoid accusation of political commentary and labeling them as representatives of so called ‘clerical fiction’, a rather derogatory term used at the time.
Therefore, individual works demonstrate how the authors use the well-known motifs such as Incarnation, Redemption or Perpetual Punishment, etc. and how to provide with the metaphysical the non-fictional elements like World-Wide Web, a computer game, artificial intelligence. What all the texts have in common is the reference to the myth most basic and automatically connoted to virtual reality – the myth of Labyrinth. By this, not only the popular story from the Greek mythology is meant, but also the ritualistic character of the space of the labyrinth, its order and the activities that must be undertaken by a literary character roaming the maze. This consequently draws attention to terms such as initiating the journey, descent to the Underworld or defeating the Minotaur. 
The discussed literary works are exemplary for how the cyberpunk convention has been developed by Polish writers. They intentionally use this particular sub-genre to talk about the questions asked by artists or philosophers throughout centuries, which makes the texts up-to-date, independent from readers’ current expectations. And although relating to mythology, they appear as highly original, even in comparison with the English representatives of the cyberpunk sub-genre.

«« start « poprz. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 nast. » koniec »»

Pozycje :: 28 - 36 z 184